ΔΕΠ-Υ

«Ζωηρό» ή «Υπερκινητικό»;

Τα τελευταία χρόνια, ο όρος ΔΕΠ-Υ έχει αρχίσει να γίνεται ευρέως γνωστός σε γονείς, εκπαιδευτικούς αλλά και τα ίδια τα παιδιά. Παρ’ όλο που αυτό είναι ενθαρρυντικό -υπό την έννοια ότι έχει πάψει πλέον να αποτελεί ταμπού- η άκριτη παραπομπή για διάγνωση και η επίρριψη ευθυνών απροσεξίας ή τεμπελιάς στον όρο «υπερκινητικότητα», είναι λανθασμένη. Δεν έχει κάθε απρόσεκτο παιδί ΔΕΠ-Υ και οι γονείς και εκπαιδευτικοί θα πρέπει να γνωρίζουν τα βασικά συμπτώματα ώστε να έχουν σαφείς ενδείξεις προτού παραπέμψουν ένα παιδί στη διαδικασία εξέτασης από ΚΕΔΔΥ ή του φορέσουν τον τίτλο του «υπερκινητικού».

Τι είναι όμως η ΔΕΠ-Υ;

Με βάση την Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση και το πιο πρόσφατο εργαλείο διάγνωσης Διαταραχών, το DSM-V, η ΔΕΠ-Υ είναι ένα επίμονο μοτίβο απροσεξίας και/ή υπερκινητικότητας ή παρορμητικότητας που παρεμποδίζει τη λειτουργικότητα ή την ανάπτυξη του ατόμου. Το άτομο θα πρέπει να παρουσιάζει τα ίδια συμπτώματα σε τουλάχιστον δύο περιβάλλοντα (π.χ. σχολείο-σπίτι) και τα συμπτώματα αυτά να έχουν αρνητική επίδραση στην κοινωνική, ακαδημαϊκή ή εργασιακή του λειτουργικότητα. Ελάχιστη ηλικία διάγνωσης καθορίζεται στα 7 έτη και οπωσδήποτε πριν τα 12, ενώ τα συμπτώματα θα πρέπει να επιμένουν για τουλάχιστον 6 μήνες. Τα άτομα που έχουν ΔΕΠ-Υ, ανάλογα με τα συμπτώματα, χωρίζονται σε τρεις τύπους, τον Απρόσεκτο, τον Υπερκινητικό/ Παρορμητικό και τον Συνδυασμένο.

Τα κριτήρια διάγνωσης για κάθε τύπο είναι διαφορετικά, οκτώ για τον απρόσεκτο, έξι για τον υπερκινητικό και επιπλέον τρία για τον παρορμητικό. Έξι ή περισσότερα από τα κριτήρια αυτά δίνουν τη διάγνωση για ΔΕΠ-Υ καθώς και τον τύπο που έχει το κάθε παιδί. Τα κριτήρια βρίσκονται αναλυτικά στο DSM-V, ωστόσο αξίζει να αναφέρουμε πως τα περισσότερα από αυτά περιλαμβάνουν:

  • Λάθη απροσεξίας τόσο στο σχολείο όσο και σε άλλες δραστηριότητες
  • Δυσκολία ακολουθίας οδηγιών και δυσκολία οργάνωσης χρόνου
  • Αποφυγή δραστηριοτήτων που απαιτούν διαρκή πνευματική προσπάθεια (π.χ. τα μαθήματα για το σπίτι)
  • Αδυναμία να θυμάται τα καθημερινά καθήκοντα
  • Συχνό «χάσιμο» αντικειμένων που σχετίζονται με σχολείο ή δραστηριότητες
  • Νευρικότητα και στριφογύρισμα, ακόμα και σε καθιστή θέση
  • Αδυναμία να μείνει στη θέση του ακόμα και σε καταστάσεις που του απαγορεύεται να σηκωθεί (π.χ. στην τάξη)
  • Διαρκής ομιλία
  • Απάντηση πριν την ολοκλήρωση της ερώτησης που του γίνεται
  • Αδυναμία τήρησης κανόνων και σειράς, ακόμα και σε παιχνίδια

Πολλές φορές οι εκπαιδευτικοί προβαίνουν σε λανθασμένους χαρακτηρισμούς («είσαι υπερκινητικός») χωρίς να έχουν επαρκή στοιχεία. Αρχικά, πρέπει να ξεκαθαριστεί πως ένα ζωηρό, άτακτο ή ακόμα και επιθετικό παιδί μπορεί να μην έχει ΔΕΠ-Υ και σίγουρα δε θα πρέπει να φέρει την «ταμπέλα» αυτή προτού γίνει η διάγνωση από ειδικούς. Επιπλέον, συχνά η ΔΕΠ-Υ εμφανίζεται μαζί με άλλα μαθησιακά ή και ψυχολογικά προβλήματα, όπως η δυσλεξία, οι μαθησιακές δυσκολίες, οι αγχώδεις διαταραχές, οι διαταραχές συμπεριφοράς ή ακόμα και η κατάθλιψη. Όλα αυτά θα πρέπει να μας κάνουν ακόμα περισσότερο επιφυλακτικούς πριν αποφασίσουμε να στιγματίσουμε ένα παιδί με τον όρο ΔΕΠ-Υ. Επίσης, το παιδί με ΔΕΠ-Υ συνήθως διαταράσσει όχι μόνο το μάθημα, αλλά και το παιχνίδι με τους συνομηλίκους, κάτι που το κάνει ανεπιθύμητο στα παιδικά παιχνίδια. Σε κάθε περίπτωση, εφόσον παρατηρηθούν ορισμένα από τα συμπτώματα που αναφέρθηκαν παραπάνω, τα οποία να επιμένουν για τουλάχιστον ένα εξάμηνο και να συμφωνούν οι γονείς πως εμφανίζονται και σε άλλα περιβάλλοντα πέραν του σχολικού, θα ήταν καλό να παραπεμφθεί ένα παιδί για διάγνωση στο αρμόδιο ΚΕΔΔΥ ή κέντρο ψυχικής υγείας.

Δυστυχώς, έως σήμερα δεν έχει βρεθεί μια συνολική και αποτελεσματική θεραπεία για τη διαταραχή, ειδικά μία που να βοηθά και μετέπειτα στην ενήλικη ζωή. Συχνά επιλέγεται φαρμακευτική αγωγή με διεγερτικά του κεντρικού νευρικού συστήματος, ψυχολογικές μέθοδοι τροποποίησης συμπεριφοράς  ή συνδυασμός των προηγούμενων δύο. Πολλές φορές η συμπεριφοριστική προσέγγιση και η παρότρυνση αυτορρύθμισης και λεκτικής αυτοκαθοδήγησης έχουν επίσης δείξει βελτιώσεις στη συμπεριφορά του παιδιού με ΔΕΠ-Υ. Η συνδυασμένη προσπάθεια από ιατρική, ψυχολογική και παιδαγωγική μεριά σε συνδυασμό με την ατομική και οικογενειακή ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει το άτομο με ΔΕΠ-Υ να διαχειρίζεται καλύτερα τη διαταραχή του ώστε να μπορεί να είναι λειτουργικό σε όλα τα περιβάλλοντα αλλά και γενικότερα στη ζωή του.

 

Ξανθή Κερατζάκη

Καθηγήτρια Αγγλικών – Ειδική Παιδαγωγός

ΕΚΠΑ Αγγλική Γλώσσα και Φιλολογία

APD Learning Difficulties and Behaviour Problems

MA Special Educational Needs

Διαβάστε περισσότερα άρθρα